صوفی حقیقی کیست ؟ — برهان الدين سعيدی

 

صوفی حقیقی کیست ؟

 

نوشته : برهان الدین « سعیدی »

 

مجموع  ادیــان و بخصوص ادیان  آسمانی  به  ایــن  امــر متعقد هستند  که  تـوصل  به «  حقیـقت  و سعا دت  »   از طــریق  پرستش  و عــبادت خــالصانه  ذات  لایـــزال ؛  حاصل  میگـــرد .

بطور خاص «   زهد ، عـباد ، مجاهــد ت ، ریا ضت  و …  »  در ادیان باعـث  آن شد  تا طـرایق  و سلاسل مختلف روحـانی  تـوام  با  رسوم ، و روش جداگانه،  پا به عرصه وجـود  بگذارند و با سیر حرکت دنیا  از نسل  بـه نسل و از سینه بـه  سینه  انتــقال  گردد ،  که یقینآ  سیر آن  تا  «  زمین  و بشریت » باقی است ، آدامه خواهـد  داشت .

چنانچه عـلامه  محمد سعید  « سعید افغانی »   در یکی از  مناجات  خویش  بنام  «  الـهی  »  چنین  نوشته است :

( الهـی ! سالها گذشت و قرنها به میان آمد و هنوزهـم سیرحرکت دنیا  در رفتن است، کسی نمی تواند  بگوید تا چند  این  دنیا باقی خواهند  ماند .  هنوز هـم انسان  با  این  حقیقت غور نمی کند  که زندگی  برای چیست ؟ و تا کی  و چند نسل  بشر خواهند  بود ؟ بلی !  این  کشیده گیها  لاینحل  است .. )

 دین مقدس اسلام ، دیـن عشق  و محبت  است ؛ که بمنظور حفظ  منافع حیاتی  و آخروی ، عـدالت  و منافع عامه به میان  آمـده و یگانه راه  نجات و سعادت  دایمی بشر در آن  نهفته است و از جانب هـم  چون تصوف و فلسفه زاده و مولـود  فکر اگاهی  جوینده  به سوی یقین  « علم الیقین، عین الیقین و حق الیقین  » است و اساس  و هـدف تصوف « اسلام  » و  « عشق و محبت  » است .

بنآ  صوفیان  حقیقی  بودند  که  با آرایش  قلب ، تزکیه نفس  و اراستن با طـن  و ظاهـر به «  زهـد  و  مجاهدت  »  در این  راه  پرداختند  ،  تا  به  کلید  معرفت  نفس  که  معرفت  ذات  مقدس است ،  نائیل  گردند .

اما !  به مرور زمان ،  بخصوص بعد از  تشیکل  و به  و جـود  آمـدن سلاسل و طـرایق  مختلف توام با « روش ، انتظام و تعلقات » باعث آن شد  تا  انحرافات  زیادی  در مسلک  صـوفیه وارد  گردد  که در رابطه ، خواجه  عبدالله انصاری چنین گفته است :

( انحرافاتی  که در مسلک صوفی ها  اسلامی  اصیل  وارد  شد ، ناشی از عـوامل  ذیـل  است :        ــ نزدیکی  به آرا‌ء  مسیحی ها   .

 ــ نزدیکی  به آراء  بودایی ها  و زردشتی ها .

ــ  در هم آمیختگی با آراء فلاسفه  متافزیک .

ــ  ترویج خرافات ازناحیه کسانی که با اهل الله( ؟ ) شهرت گرفته است.

 ــ ضعف و کسالت و میل به راحتی .

 ــ پیروی از تقالید  و حکایات و روایات  غیر مـوثق ،  عـدم اعتمام  به آنچه در کتاب و سنت آمده است . « ۱ »  )

پس بر بنــیاد  اصل  فــوق  ، صوفی  حقیقی  کسی  است  که :

 ۱ــ با  خلوص نیت ومحبت ؛ پروردگارعالمیان را« مطابق کتاب  الله و سنت حضـرت محمد صلی الله علیه و سلم »  عبادت کند  وفقـط  از آن ذات حق و مقدس ( پناه ،  رحمت ،  رستگاری  و رهنمائی ) طلب نماید ، تا هیچ حرکت و سکونش ، درمخالفت با شریعت وطریقت قرار نگیرد.

۲– با عــقاید اهـل سنت  و جماعت  متمسک  بــوده ،  دایمآ  در اعمال و عـبادات عـزیمت را اختـیار  کــند و با سلوک  و تقـوای واقــعی ،  به منفـعت ، سعادت  و خیر و سلم  جامعه  بشری ، مجاهـد ت  نماید . چنانچه شیخ فريدالدين محمد « عطار » در مورد چنین سروده است :

گــر تو بنشينی  به  بيكــاری مــدام   ــ   كارت ای  غافــل  كجا زيبا   شود  ؟

شاه نعمت الله ولی  موسس طریقت  نعمت اللهیه ، چنین  گفته است :

 (  ای درويش !  صوفی  بايد که از هر حيث زحمات برادران  طريق  و ديگر مردم  را تحمل کند  و به جان و دل  پذيرا  باشد !   اما به هيچ  وجه نبايد مسايل  و دشواری های خود را  بر آنها  تحميل کند ؛ به عبارت  ديگر صوفی  کسی است  که بار ديگران را می برد   و بارش را بر دوش  کسی  نميگذارد  و به  همه  محبت  ميکند و از کسی انتظار محبت  ندارد . )

۳ــــ  صوفی کسی است  که  از طریق  علم  و هنر  و بخصوص  کسب  در جات «  علــم ،  وجـــد ، مقام  و  حــال  » به  «  سعادت و معراج  انسانی »  متوسل  گــردد .                                         چنانچه علامه محمد سعید « سعید افغانی  » در کتاب  بنام «  دنجات او کامیابی لیار د علـم او فلسفی له نګـاه » چنین نوشته است :

  جای شک نیست  که خـداوند تعالی ماشین  حرکت  اين  دنـیا را  بدست  انسانها سپرده است ، تا از آن با استفاده ازعقل و فکر خویش استفاده مثمر نمایند ، البته این سعادت  و معراج  انسان  وابسته به علم  و هنر میباشد و ….    ضمنآ در مورد  بیت  ذیل  را نوشته است :

قلندران طـریقت به  نیــم  جو نخـرند  ــ  قبا اطلس انکس که از هنر عاریست

۴ــ صوفی کسی است که  با « زهــد و تقوی »  قوای ثلاثه  «  روح ، قلب و نفس » خود را از سلطه نفس اماره  (  انجام  اعمال  که خـلاف  احکام  قـرآنی  و سنت حضـرت  محــمد صلی الله علیه و سلم  باشد ) ، نجات  و آزاد  سازد و بخاطر رشد و تقویه نفس « لوامه  و مطمینه » که در ذات خود تشنه حقیقت و سعادت است ، عباد ت و ریاضت  کند .                                                                    قـابل یاددهـانی است  که : آن  چه  کـه انسان  برای حقـیقت  دل « معرفت الهی  »  به  آن ضرورت  مبرم  دارد  ؛ خود  سازی و خود شناسی  « معرفت نفس »  است  ، که آن را میتوان  با مجاهـده  و تهذیب نفس در راه  شریعت  و طـریقت ،  حاصل  کرد .

چنانچه خواجه عبدالله  انصاری  فـرموده  است :

 ( شریعت است که به برکت طریقت ، سالک را به حقیقت وصل میکند . بر سالک لازم  است به  گونه ای جذبه  و حرارت عشق  داشته باشد  که هیچ  کس آن را نفهمد  و درد و سوز عشق  را با  سکوت  توام  کند ، تا عوارض و موانع  بر او عارض  نشود .

ضمنآ خواجه  بزرگ عبدالله انصاری می فرماید :

اگر نجات  می خواهی !  بر گرفتاریها  شکیبا باش .

 اگر بقا را می خواهی  !  خود را فـانی کـن .

هـرگاه از این مراتب ؛ دستگیرت  شود!   پس شادمـان  باش .

و اگر بدان نرسیده ای ! در جست و جوی آن  باش  .

هـمدم  باش  ؛  نه دشمن  !

    یار فروشی شیوه اسلام  است ؛  خود فروشی کفر خالص است. «۲» )

 ۵ ــ صوفی کسی است که  در فکر بهره های دنیای  فانی  نبوده  بلکه فــقر را بر غنا  ترجیح  داده  و ذل را بر عـز و با عشق و شوق وافر ، وتـوام  با روشنی آئینه  قلب؛  درراه تحقق و اصـول ( تـوبه ، انابـت ،  زهــد ،  ورع ،  قـناعت ،  صبر،  شکـر،  تـوکل ،  تسلیم ،  رضا ، محاسبه ، خـوف و رجا ، فقر ، صـدق ، مراقبه ، احسان ، قــرب ، اخلاص ، فـنا ،  بقــا ، تـوحـید ، تجــرید ، تفــرید ، تنـزیه  و عبودیت  )  بــپردازد  .

برهان الدین «  سعیدی » b-saidi@gmx.de

 

ماخذ و منابع :

 ــ ۱و ۲ــ  صفحات  « ۳۷۲  و ۴۰۰ »  کتاب بنام « شیخ الا سلام خواجه عبدالله انصاری هروی »  مولف : علامه محمد سعید « سعید افغانی » ترجمه دری : عزیزالله علی زاده مالستانی .                 ــ کیمیای سعادت    ــ  نوشته : ابوحامد امام محمد غزالی

ــ احیا‌ علوم الدین  ــ  نوشته : ابوحامد امام محمد غزالی

ــ معارف الحدیث  ــ   نوشته :علامه محقق منظور نعمانی

ــ الفتح الربانی     ــ  نوشته : امام شیخ عبدالقادر گیلانی

ــ الاشارات و التنبیهات  ــ  نوشته : علامه محمد سعید « سعید افغانی ».

ــ حقیقت و تصوف ــ   نوشته :  شیخ امین علاوالدین  نقشبندی

ــ رهنمای طریق    ــ  نوشته : محمد صادق المجددی « آقایگل صاحب»

ــ تصوف و عرفان   ــ    نوشته : داکتر زرین کوب

ــ مختصر از ادبیات عرفانی  ــ  نوشته : داکتر محمد افضل  بنوال

ــ عرفان نظری     ــ  نوشته : داکتر سید یحیی یثربی .

 ــ حقیقت تصوف و دیدگاه صوفیه … ــ  نوشته : صالح بن فوزان الفوزان

ــ گزیده های از تذکرهّ الاولیاء عطار  ــ  نوشته : ازتورجان اربری

ــ  دنجات او کامیابی لیار د علـم او فلسفی له نګـاه ــ  نوشته : علامه محمد سعید « سعید افغانی »

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.